Cambridge Sözlüğü’nün 2025 yılı için seçtiği “parasosyal” sözcüğü, hayatımızda hızla büyüyen bir olguyu görünür kılıyor: Bir ekranla kurduğumuz tek yönlü ilişkiler. Bu ilişkiler gerçek mi? Yoksa algoritmaların sunduğu bir yakınlık illüzyonu mu? Çocuklar ve gençler, bu ilişkilerde özne mi, yoksa platformların devamlılığını sağlayarak veri üreten takipçiler mi? Çocukların ve gençlerin parasosyal etkileşimlerden nasıl etkilendiğine Enstitü Kitaplığı serimizdeki “The Crisis of School Violence” kitabının değerlendirmesinde yer verdik, izlemek için YouTube kanalımızı ziyaret edebilirsiniz.
Cambridge Sözlüğü, “parasosyal”i, kişinin bir ünlüye, kurmaca karaktere ya da yapay zekâya yönelik bağlılık hissinin, karşı tarafta gerçek bir ilişki karşılığı olmaması olarak tanımlar. Enstitü Sosyal YouTube kanalında “The Crisis of School Violence” kitabının değerlendirmesinde de “parasosyal” kavramına değiniliyor ve kavrama dair özellikler şu şekilde açıklanıyor: - Asimetrik (tek yönlü), - Medyayla aracılanmış, - İllüzyon üreten bir “yakınlık” biçimi. Parasosyal etkileşim, 1950’lerde televizyon sunucularıyla başladı. Bugün ise YouTuber’lar, influencer’lar ve yapay zekâ “arkadaşlar” ile devam ediyor. Parasosyal etkileşim, başta masum görünebilir. Çünkü: Yalnızlık duygusunu hafifletebilir. - Rol model/ilham kaynağı sunabilir. Ama dijital çağda: - Sürekli story, canlı yayın, DM’ler ile oluşan bağlantıda olma illüzyonu, - Gerçekleşmeyen “yakınlık” vaatleri, - Tüketim, bağış ya da politik yönlendirme ile birleştiğinde, gerçeklik duygusundan kopartır. Peki siz bu konuda kendinizi nasıl değerlendiriyorsunuz? Örneğin: Bir içerik üreticisine bağlılığınız, eleştirel mesafenizi kaybetmenize veya ihtiyaç duymadığınız alışverişler yapmanıza neden oldu mu?
·