Yapay Zekâ Öğrenmeyi Kolaylaştırırken Zihni Tembelleştiriyor mu? British Journal of Educational Technology dergisinde 2025'te yayımlanan bir araştırmada, üretken yapay zekânın öğrenmeyi nasıl etkilediği incelendi. Araştırmaya 117 üniversite öğrencisi katıldı. Öğrenciler önce bir kompozisyon yazdı. Sonra rastgele dört gruba ayrıldılar ve kompozisyonlarını dört farklı şekilde düzelttiler:
ChatGPT’den yardım alarak,
Bir uzmandan yardım alarak,
Analitik yazma aracı kullanarak,
Hiçbir yardım almadan. Kompozisyon yazma puanları en çok ChatGPT’den yardım alan öğrencilerde yükseldi. Bu öğrenciler, uzmandan yardım alanlar dâhil, diğer bütün gruplardan daha yüksek performans gösterdi. Ancak konuyu öğrenme, öğrendiklerini farklı bir alanda kullanma ve göreve duyulan ilgi açısından gruplar arasında fark çıkmadı. Öğrencilerin yazma sürecindeki çalışma biçimleri ise farklılık gösterdi:
ChatGPT grubundaki öğrenciler yazılarını düzeltirken büyük ölçüde ChatGPT’ye soru sorup yanıtlarına göre ilerledi. Kaynak metinlere ve kendi yazılarını değerlendirmeye daha az yöneldiler.
Uzmandan yardım alan öğrenciler, yazılarını düzeltirken kaynak metinlere ve görev yönergesine daha sık döndü. Kendi çalışmalarını da daha çok sorguladılar.
Analitik yazma aracı kullanan öğrenciler, kendi yazılarını en sık değerlendiren grup oldu. Araştırmacılar, ChatGPT grubundaki bu durumun “üstbilişsel tembellik” olabileceğini belirtiyor. Bu kavram, öğrencinin ne yaptığını planlama, kontrol etme ve değerlendirme gibi düşünme sorumluluklarını yapay zekâya bırakması anlamına geliyor. Kısacası: Yapay zekâ öğrencilerin daha iyi metinler yazmasına yardımcı olabilir. Ancak önemli olan yalnızca ortaya çıkan metnin kalitesi değil, öğrencinin o metni oluştururken ne kadar düşündüğü, sorguladığı ve kendi öğrenme sürecini yönettiğidir.
Kaynak: Fan, Y., Tang, L., Le, H., Shen, K., Tan, S., Zhao, Y., Shen, Y., Li, X., & Gašević, D. (2024). Beware of metacognitive laziness: Effects of generative artificial intelligence on learning motivation, processes, and performance. British Journal of Educational Technology, 56(2), 489–530.
